Nước non lận đận một mình
Thân cò bấy nay

(ca dao)
lên thác xuống ghềnh
*. Bài tập:
Lên thác xuống ghềnh
lên xuống ghềnh thác
Vào thác xuống ghềnh
Lên thác lội xuống ghềnh
2
? Có thể thay một vài từ trong cụm từ này bằng từ khác được không?
? Có thể chêm xen một vài từ khác vào cụm từ được không?
? Có thể thay đổi vị trí của các từ trong cụm từ không?
- Không thay ho?c chờm xen được vì ý nghĩa trở lên lỏng lẻo.
- Không hoán đổi được vì đây là trật tự cố định
? Từ nhận xét trên em rút ra kết luận gì về đặc điểm cấu tạo của cụm từ “lên thác xuống ghềnh”?
-> Cụm từ có cấu tạo cố định
-> Thành ngữ là cụm từ có cấu tạo cố định,
- Lên thác xuống ghềnh:
? Cụm từ “ Lên thác xuống ghềnh” có nghĩa là gì?
biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
Đi lại ở nơi khó khăn
( Sự vất vả, trải qua gian nan, nguy hiểm)
Đứng núi này trông núi nọ
Đứng núi nọ trông núi kia
Đứng núi này trông núi khác
Ba chìm bảy nổi
B?y n?i ba chỡm
? Tìm những biến thể của Thành ngữ sau, từ đó em rút ra nhận xét gì về sự biến đổi của thành ngữ ?
Ba chìm bảy nổi chín lênh đênh
-> Thành ngữ tuy là cụm từ có cấu tạo cố định nhưng chỉ là tương đối , một số ít thành ngữ vẫn có những biến đổi nhất dịnh.
Thảo luận nhóm 3’

? Giải nghĩa những thành ngữ sau và nhận xét nghĩa của chúng được hiểu theo cách nào?

Đi guốc trong bụng
Hiểu rõ những suy nghĩ của người khác
Rất nhanh, thoắt
một cái đã làm gọn
một việc gì đó
Nhanh
như chớp
Thành ngữ hiểu theo nghĩa ẩn dụ.
Thành ngữ có nghĩa hiểu theo phép so sánh.

Mưa to gió lớn
Hiện tượng thời tiết mưa to kém theo gió lớn
Thành ngữ có nghĩa bắt nguồn từ nghĩa đen của các yếu tố tạo nên nó.
Thảo luận nhóm 4’
? Xác định vai trò ngữ pháp của các thành ngữ:
a.Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
(Hồ Xuân Hương)

b, Sơn hào hải vị là những món ăn các lang mang tới trong ngày lễ Tiên Vương.
(Bánh chưng, bánh giầy)
c. Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh phòng
khi tắt lửa, tối đèn có đứa nào đến bắt nạt
thì em chạy sang…
( Tô Hoài)
d.Bạn Hằng đi chậm như rùa


a.Thõn em v?a tr?ng l?i v?a trũn
B?y n?i ba chỡm v?i nu?c non
(H? Xuõn Huong)
d.Bạn Hằng đi chậm như rùa.
? Xỏc d?nh vai trũ ng? phỏp c?a cỏc th�nh ng?:
c. Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang nhà anh phòng
khi tắt lửa, tối đèn có đứa nào đến bắt nạt

thì em chạy sang…
( Tô Hoài)
Vị ngữ
Chủ ngữ
Phụ ngữ cụm DT
b, Sơn hào hải vị là những món ăn các lang mang tới trong

ngày lễ Tiên Vương.
(Bánh chưng, bánh giầy)
PN cụm ĐT
9
? So sánh hai cách nói sau, cách nói nào ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao?
Câu có sử dụng thành ngữ
Câu không sử dụng thành ngữ
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Bảy nổi ba chìm với nước non
Thân em vừa trắng lại vừa tròn
Vất vả lận đận với nước non
Nước non lận đận một mình
Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay.
Nước non lận đận một mình
Thân cò trôi nổi phiêu bạt bấy nay
-> Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc có tính hình tượng, tính biểu cảm cao.
a. Đến ngày lễ Tiên Vương, các lang mang sơn hào hải vị, nem công chả phượng tới, chẳng thiếu thứ gì.
Bài 1.Xác định và giải thích ý nghĩa thành ngữ trong các câu sau? ( Thảo luận nhóm 4’)
->Các sản phẩm, món ăn quý hiếm.
- Sơn hào hải vị
- Nem công chả phượng:
III. Luyện tập .
b. Một hôm, có người hàng rượu tên là Lí Thông đi qua đó. Thấy Thạch Sanh gánh về một gánh củi lớn, hắn nghĩ bụng: “ Người này khỏe như voi. Nó về ở cùng thì lợi biết bao nhiên”. Lí Thông lân la gợi chuyện, rồi gạ cùng Thạch Sanh kết nghĩa anh em. Sớm mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân, nay có người săn sóc đến mình, Thạch Sanh cảm động, vui vẻ nhận lời.
- Khỏe như voi:
-> Đơn độc, không có họ hàng, người thân thích
- Tứ cố vô thân:
-> Rất khỏe
c. Da mồi tóc sương
->Chỉ người già, tóc đã bạc, da đã nổi đồi mồi
Lời tiếng nói
Một nắng hai
Ngày lành tháng
No cơm ấm…
Bách … bách thắng
Sinh... lập nghiệp
. . .
. . .
. . .
ăn
sương
tốt
áo
chiến
cơ
Bài 3: Điền thêm yếu tố để thành ngữ được
trọn vẹn:
Chân cứng đá …
Một tấc lên…
Bán trời không…
Máu chảy … mềm
Ném tiền qua …
Đánh bùn sang …
mềm
giời
văn tự
ruột
cửa sổ
ao
1. Mèo mả gà đồng
2. Chó treo mèo đậy
3. Mèo lành ai nỡ cắt tai
4. Mèo già khóc chuột
5. Mỡ để miệng mèo
Bài tập 4: Thi tìm thành ngữ
Chó có váy lĩnh
Chó cậy gần nhà
Chó ăn đá gà ăn sỏi
Chó chê mèo lắm lông
Chó cắn áo rách
1. Khoẻ như voi
2. Được voi đòi tiên
3. Lên voi xuống chó
4. Đầu voi đuôi chuột
5. Voi giày ngựa xéo
Mèo
Chó
Voi
*Các thành ngữ chỉ sự phí công vô ơn, bội nghĩa:

Ăn cháo đá bát
Qua cầu rút ván
Khỏi vòng cong đuôi
Được chim bẻ ná,
được cá quên cơm.
Tham vàng bỏ ngãi
*Các thành ngữ chỉ sự độc ác , bất nhân, đạo đức giả:

Lòng lang dạ thú
Khẩu phật tâm xà
Miệng nam mô, bụng bồ dao găm
Ngậm máu phun người
Cạn tàu ráo máng
Gắp lửa bỏ tay người
*Các thành ngữ ẩn dụ

Ruột để ngoài da.
Xôi hỏng bỏng không.
Dầm mưa dãi nắng.
Được voi đòi tiên.
Hướng dẫn các hoạt động tiếp nối.

? Nhắc lại kiến thức cơ bản của bài học:
+Khái niệm thành ngữ.
+Nghĩa Thành Ngữ.
+Chức năng thành ngữ trong câu
+ Đặc điểm diễn đạt và tác dụng của thành ngữ.
Về nhà học thuộc nội dung ghi nhớ 1và 2 (sgk- tr.144).
Hoàn thiện các bài tập còn lại theo yêu cầu sgk.
- Chuẩn bị bài mới: Điệp ngữ theo câu hỏi sgk.